Okul Defteri ve Kitap Üretiminde Ciltleme Süreci Nasıl İşler?

Okul defterinde ciltleme, sayfayı ve kapağı sıraya dizmek, sisteme uygun delmek, plastik helezonu veya tel spirali kapatmak ve partiden örnek açmaktır. Ders kitabı çoğu zaman bu hattın işi değildir. Türkiye’de ders kitabı yaygın olarak Amerikan cilt veya iplik dikişle gider. Tel spiral ve plastik helezon; defter, çalışma kitabı ve bazı fasiküllerde kullanılır. İki cildi aynı makineye koymak hem deliği hem teslimi bozar.

Eğitim sezonu bu işi sıkıştırır. Talep, yaz sonuna ve okullar açılmadan önceki haftalara yığılır. Hattın o pencerede kaç net defter çıkardığı, broşürdeki tavan hızdan önce gelir. Sezon planı, ölçülmüş saatlik adede ve kâğıdın o tarihte ambarda olup olmadığına oturur.

Hangi ürün hangi cilt

Plastik helezon, yuvarlak delik ve uç kıvırma ister. Renk seçeneği boldur. İnce ve orta okul defterinde, sayfanın düz açıldığı işlerde sık kullanılır. Tel spiral (Wire-O, çift halka) kare veya dikdörtgen delik ister, çene ile kapanır. Daha tok duran kapaklarda ve tekrar açılıp kapanan işlerde tercih edilir. Adım, kalınlığa göre değişir: ince blokta 3:1 (inçte üç delik), kalın blokta 2:1 (inçte iki delik). Çap her iki sistemde de sayfa adedinden değil, kapak dahil ölçülmüş blok kalınlığından seçilir.

Aynı defter ailesinde bir modeli helezon, diğerini tel yapmak serbesttir. Aynı desteyi iki sistemin kalıbında delmek serbest değildir. Kalıplar değişmeden “bu partiyi de basalım” denmez. Okul siparişi tek stok kodunda on bin adet ise sistem, sipariş kâğıdında baştan yazılı olmalıdır.

Çalışma kitabı ve fasikül, düz ders kitabından ayrı yürür. Sayfa sayısı az, kapak kartonu ince, teslim tarihi okulun açılışına kilitli olabilir. Bu iş helezon veya tel hatta girer. Sayfası çok, sırtı tutkallı ders kitabı o hatta girmez. Teklif aşamasında cilt tipi yazılmazsa planlama yanlış makineye kapasite ayırır.

Süreç nasıl akar

Kâğıt ve kapak ambara inince hemen hatta alınmaz. Nemli veya yeni basılmış tabaka, delikte çapak ve dalga yapar. Desteler tezgâh nemine yaklaşmadan delinmez. Ne kadar bekleneceği kâğıda göre değişir. Kural, ilk yüz adedi delip dalga ve çapak yoksa devam etmektir.

Harman, iç sayfanın doğru sırasında dizilmesidir. Forma kayması ciltten sonra tamir edilmez. Helezon veya tel kapanınca sayfa yerinden sökülüp araya konamaz. Harman çıkışında bir deste çevrilir: kapak, ilk yaprak, orta, son yaprak. Okul defterinde numara veya ünite sırası şaşmışsa o kol ayrılır.

Delik, seçilen sistemin kalıbıyla açılır. Helezonda yuvarlak delik, telde kare veya dikdörtgen delik. Kenar payı bütün destede aynı olmalıdır. Delik sırası kenara çok yakınsa halka kulak koparır. Çok içerideyse sırt şişer, öğrenci defteri tam açamaz. Perfore isteniyorsa o iz, delik sırasından ayrı bir bıçaktır. Perforeyi “delik yeterince yakın olsun, yırtılır” diye delik payına bağlamak, sayfayı istenmeden koparır.

Kapatma, helezonu döndürüp ucunu kıvırmak veya teli delikten geçirip çeneyle kapatmaktır. Çap kartı tezgâhta durur. İnce kapak ile karton kapak aynı sayfa adedinde farklı çap ister. Kapanıştan sonra defter düz açılır. Halka veya helezon kâğıdı kesiyorsa çap küçüktür veya kapanış çenesi fazla sıkıdır. Sayfa kendiliğinden dökülüyorsa çap büyük veya kilit gevşektir.

Kontrol, partinin başı, ortası ve sonudur. Bakılan yerler: sıra, delik hizası, kapanış, kapak çizigi, perfore varsa koparma payı. Hata görülünce o aralıktaki kol ayrılır. On binlik okul siparişinde ilk defter ile son defter aynı hizada değilse iade, tek tek ayıklamadan büyük olur. Okul, sıranın içinden birini açar. O bir tanesi gevşekse parti şüpheli sayılır.

Paket, kontrolden sonra gelir. Streçlenen hatalı kol, sevkiyattan sonra bulunur. Koli etiketi stok kodunu, sistemini (helezon veya tel) ve çapını taşır. Depo, aynı kapağın tel ve helezon sürümünü karıştırırsa sevkiyat içerde düzelmiş bir işi dışarıda bozar.

Sezon kapasitesi

Geçen yılın aynı kalemine bakın: kaç net defter çıktı, kaç saat hat döndü, kaç saat kalıp ve çap değişimine gitti, kaç kol ayrıldı. Bu yılın siparişi o net adedin üstündeyse seçenek üçtür. Vardiya eklemek, işi bölüp bir kısmını erken üretmek veya aynı formatı basan bir hatta yük almak. Makine satın almak dördüncü seçenektir ve ancak ilk üçü yetmiyorsa konuşulur.

Katalog tavanını plana yazmayın. Tel hatlarında ürün kartı, AB36 için saatte 2100, AB42C için saatte 3000 kitap civarı tavan verir. PB2000 inline tel hattının kartında da saatte 3000’e varan bir tavan yazar. Bunlar üst sınırdır. Defter ölçüsü, kapak değişimi ve fire düşünce gerçekleşen adet düşer. Plastik helezon hattının hızı da kendi kartındadır. Tel kartındaki sayıyı helezon işine kopyalamayın. Sistemler ayrıdır.

Darboğaz çoğu zaman kapatma makinesi değildir. Delik kalıbı yetişmiyordur, harman elde kalıyordur veya kapak baskısı geç geliyordur. Bir saatlik gerçek işte hangi kuyruğun büyüdüğüne bakın. O halka hızlanmadan öndeki makinenin tavanı boş kapasitedir. Sezon ortasında bunu fark etmek, kâğıt ambarda beklerken hattın aç kalması demektir.

Malzeme sırası

Kâğıt, genellikle en uzun tedarik kalemidir. Kapak kartonu ve bobin daha kısa döner, ama çap ve renk sezonun ortasında bulunmayabilir. Okul işinde renk, siparişin parçasıdır. Mavi helezon bitince yeşile dönmek, toplu siparişte kabul edilmez. Bobin rengini ve tel çapını, kâğıt siparişiyle aynı hafta yazın.

Erken kesilen iç formayı nemden koruyun. Açık palet, sezon başına kadar dalgalanır. Delinen ama kapatılmayan blok daha da hassastır. Kenar ezilir, delik yırtılır. Ara stok, günlük kapatmanın biraz üstünde tutulur. Haftalık delip ay sonu kapatmak fire üretir.

Kullanımın cilde etkisi

Defter çantada ezilir, sırada açık kalır, sayfa bazen koparılır. Perforeli iç sayfa bunu bilerek ister. Perfore derinliği, sayfa kendiliğinden ayrılmayacak kadar sağlam, öğrenci çekince düz yırtılacak kadar açık olmalıdır. Bunu bir kez numunede deneyin. Çok derin perfore, çantada dağılır. Çok sığ perfore, sayfayı yamuk söker ve delik sırtını bozar.

Sürekli açık duran defterde helezon veya tel, sırtta yük taşır. İnce çap, kalın blokta bu yükle gevşer veya kâğıdı keser. Çapı “ucu ucuna” seçmeyin. Kapak kartonu günlük taşımaya göre seçilir. İnce kapak baskısı güzel durur, çantada köşe kırar. Köşe kırığı cilt hatası gibi geri gelir. Kapak gramajını, cilt denemesinden önce bükme denemesine sokun.

Toplu okul siparişinde standart, süs değildir. Aynı ölçünün ilk kolisi ile son kolisi aynı delik payında olmalıdır. Vardiya değişince kart silinirse okul, iki farklı defter alır. Ayar kartında ölçü, sistem, çap, adım ve perfore yazar. Devirde kart imzalanır.

Sezon dışı hat

Hat yalnızca eylül için alındıysa yılın geri kalanı boş kalır. Ajanda, yarıyıl çalışma fasikülü ve sade promosyon defteri aynı delik ve aynı kapatmayla yürür. Fason iş alınacaksa takvim, kendi sezonunuzla çakışmasın. Okul yükü bindiğinde fasonu ertelemek, o müşteriyi de kaçırır. Yıl planında okul penceresi boyalı durur. O haftalara başka iş yazılmaz.

Sezon kapanınca dört soru yeter. Hangi kalemde hat yetişmedi, hangi çap bitti, hangi formatta delik firesi şişti, hangi teslim okul açılışından sonraya kaydı. Cevaplar yazılı değilse ertesi yıl aynı sürpriz tekrarlanır. Toplantı tutanağı, yeni makine broşüründen daha çok işe yarar.

Sıkça sorulan sorular

Okul defterinde plastik helezon mu tel mi daha yaygındır? Renkli, düz açılan ince ve orta defterde plastik helezon sık görülür. Daha tok kapaklı ve yoğun kullanılan defterde tel spiral seçilir. Ders kitabı çoğu zaman ikisi de değildir. Amerikan cilt veya dikiş ayrı bir hattır. Siparişte cilt tipi yazılmadan hammadde bağlanmaz.

Sezon kapasitesi ne zaman hesaplanır? Siparişler yazın netleşmeden önce, geçen yılın net saatlik adediyle taslak çıkarılır. Kâğıt o taslağa göre bağlanır. Makine yatırımı, vardiya ve erken üretim yetmiyorsa konuşulur. Ağustos’ta fark edilen kapasite açığı, yeni hatla kapanmaz.

Delik kalıbı defterden deftere değişir mi? Sistem değişince değişir. Helezon yuvarlak delik, tel kare veya dikdörtgen delik ister. Adım da çapa ve blok kalınlığına bağlıdır. Aynı kalıpla iki sistemi basmak yırtık üretir. Kalıp değişimi, vardiya planına süre olarak yazılır.

Kontrol için her defteri açmak gerekir mi? On binlik partide her defter açılmaz. Baş, orta ve son örnekler açılır. Sıra, delik, kapanış ve perforeye bakılır. Hata çıkan aralık ayrılır, ayar düzeltilmeden hız açılmaz. Koli kapandıktan sonra bulunan hata, bütün paleti şüpheli kılar.

Hattın tavan hızı ve iş sınırı makineler kartlarında yazar. Sezon penceresine göre hangi sistemin yetişeceğini konuşmak için iletişim yeter. Karttaki saatlik sayı, kendi defterinizde ölçülmeden üretim planı yapılmaz.